Tom Schalken, 2 december 2013:

 

Dat klokkenluider Ad Bos na 12 jaar te horen kreeg dat zijn vervolging definitief is afgelopen, is geen feest voor de rechtsstaat. Het was vanaf het begin al onbegrijpelijk dat (na lang draaien en dralen) een vervolging werd ingesteld tegen deze man, die enorme risico’s liep door een ernstige vorm van structurele bouwfraude – waardoor de overheid gigantische schade opliep – in de openbaarheid te brengen. Natuurlijk heeft Ad Bos als bouwdirecteur enige tijd ‘meegelopen’ in het bedenkelijke illegale circuit. Wat moest hij in het begin anders? Dus heeft hij wel eens een ambtenaar naar Yab Yum meegenomen of op een reisje getrakteerd. Nou en? Toen hij die praktijken niet meer kon verantwoorden en de zaak aan het rollen bracht, vroeg hij het openbaar ministerie om een financiële regeling. Natuurlijk, wat moest hij anders? Hij wist dat zijn rol in de bouwwereld was uitgespeeld. Hij kreeg nog gelijk ook. Het rechtssysteem dwong hem tot de bedelstaf. Uiteindelijk moest hij volledig berooid een onderkomen zoeken in een caravan, iedereen kent de foto. Maar het openbaar ministerie bleef de man als kwade genius zien, als iemand die op eigen gewin uit was en wellicht zelf iets verkeerd had gedaan, terwijl het OM als het om de eigen kroongetuige in de onderwereld gaat, aanzienlijk minder scrupuleus is (het cadeau doen van een golfset is daar niets bij). Het Haagse hof probeerde nog een stokje voor het OM-beleid te steken, maar de Hoge Raad meende dat de strafvervolging van Bos wel degelijk  moest worden doorgezet. Uiteindelijk heeft het Amsterdamse hof er nu een punt achter gezet (er was geen rechtens te respecteren belang meer). Zelfs het openbaar ministerie was na 12 jaar tot het inzicht gekomen dat dit beter was.

Waarom pas na 12 jaar?  “Omdat de maatschappelijke waardering van klokkenluiders is veranderd”, luidt nu het officiële argument. Wat een onzin! De werkelijke reden ligt natuurlijk in de enorme maatschappelijke mistaxatie van wat er destijds aan het licht kwam en dat tot een parlementaire enquête heeft geleid. Neen, dat toegeven is niet de sterkste kant van autoriteiten.

De Nederlandse overheid speelt geen heldenrol als het gaat om het erkennen van dingen die in het verleden zijn fout gegaan. Zelfs het rechtssysteem werd misbruikt om dat in het geval van Ad Bos 12 jaar lang te camoufleren. Het dieper liggende probleem heeft onmiskenbaar te maken met de kleinschaligheid van onze samenleving die ervan overtuigd is dat we het met elkaar toch wel erg goed hebben getroffen. Wie het feestje bederft – van migrant tot verraderlijke autochtoon -, betaalt daarvoor een prijs, ook al loopt het feestje aardig uit de rails. Het moet wel leuk blijven. Een rechtssysteem dat een dergelijke cultuur honoreert, bestrijdt geen fraude maar werkt die juist in de hand.